خط و خطوط دکتر مرتضی فرهادی

پروژه دکتر فرهادی در 50 سال کار پژوهشی شان را شاید بتوان به نوعی این گونه بیان کرد: بر خلاف پنداشته های بسیاری از شرق شناسان عقلانیتی تام و تمام باعث تداوم و نظم بخشیدن به فرهنگ و جامعه سنتی ایران شده بوده است.این نظم را که می توان هم در نهادهای اجتماعی مانند" واره "و خانواده و ... هم در فرهنگ عمومی مانند فرهنگ کار و تلاش و...  و هم در عقلانیت معیشتی مانند کشاورزی  و دامپروری و... مشاهده کرد، باورود مدرنیته به ایران دچار اختلال، پریشانی و. رکود شده است.وی معتقد است توسعه غربی بر مبنای فرهنگ و تاریخ غربی میسر شده است و توسعه بومی نیز جز بر شانه های سنت ایرانی ممکن نیست  و همین مدل های وارداتی هستند که این اختلالات را باعث شده اند.از همین رو عمده جد و جهد ایشان در آثارشان نشان دادن ظرافتها،پتانسیلها و پیچیدگی های این عقلانیت بومی است.

دکترفرهادی عشایر و روستاهای امروزین را کمتر از شهرها آلوده به  نمادها و سبک زندگی مدرن می داند از همین رو تلاش عمده ایشان به جمع آوری مظاهر آن عقلانیت خاص از درون زندگی عشایری و روستاها گذشته است.از روستاهای سیرجان و شهر بابک در استان کرمان گرفته تا کمره در استان مرکزی تا بشاگرد و... فضاهایی بوده که دکتر فرهادی به تتبع و تحقیق میدانی در آنها مشغول بوده است. البته تحقیق میدانی ایشان از نوع نگاه مدرن" سوژه به ابژه" نبوده است.او به راستی با موضوعات تحقیق خود عجین است چه از آن جهت که ایشان خود روستا زاده هستند و دوران کودکی و نوجوانی خود را در .چه از ان جهت که حتی سبک زندگی دکتر فرهادی بعد از 50 سال آموزش و تحقیق و مشغولیت آکادمیک کمتر از مظاهر مدرن تاثیر پذیرفته است و ایشان هنوز موبایل و اتومبیل شخصی ندارند و محل زندگانی شان نیز در میانه شهر است و چه از آن جهت که بر خلاف منش و روش بسیاری از محققان به دنبال نام و نان پژوهش نبوده اند و تقریبا همه پژوهشهای ایشان به خرج شخصی خود ایشان انجام شده است  و مرارتهای بسیاری را در جمع آوری نشانه های مورد نظرشان در سفر به مناطق مختلف ایران متحمل شده اند.

اگر چه یکی از عمده دلمشغولی های استاد فرهادی،"فرهنگ کار و ریشه های فرهنگی ، تاریخی و تمدنی آن" در ایران ،اسلام و غرب است ، اما پایان نامه 7 جلدی کارشناسی ارشد ایشان،تعدد زیاد  موضوعات و علائق پژوهشی و... نشان می دهد  " کار" بیشتر از اینکه تنها موضوع پژوهش ایشان باشد ، منش و روش ایشان بوده و هست.

یکی از ویژگی های منحصر به فرد ایشان که کمتر در میان محققان ایرانی دیده می شود، توجه ایشان به "مفهوم سازی" است.دکتر فرهادی اعتقاد دارد که مواجهه مستقیم و میدانی ما با واقعیاتِ فرهنگ و جامعه سنتی ایرانی نشان می دهد که مفاهیم موجود در علوم اجتماعی به علت دارا بودن بار فرهنگی،تاریخی و ارزشی خاص، نمی توانند توصیف کننده خوبی از واقعیات پیش گفته باشند و همین توصیفات مغشوش مفاهیم رایج است که باعث تبیینهای غلط نسبت با تاریخ و فرهنگ و سنت جامعه ایرانی می شود.از همین روست که مثلا  ایشان با نقد مفاهیمی چون مشارکت و سرمایه اجتماعی به ترتبیب واژه گان " یاریگری" و "پتانسیل فرهنگی" را جایگزین آنها می کند که البته این واژگان جدید پشتوانه گرانسنگی از تحقیقات تجربی و میدانی را نیز در پشت خود دارد.

به زعم برخی تقویم و تنقیح علوم اجتماعی در غرب بر پایه تحقیقات مردم شناسانه بود و حتی" شرق شناسی" نیز مبتنی بر همین زمینه بود؛ اگر چه چهارچوب تحلیلی شرق شناسان و پیوستگی آنها با قدرت استعماری باعث تحلیل و توضیح ساخت های فرهنگی،تاریخی و روانی مستعمره نشینان بر اساس منافع مستعمران بود اما تولیدعلوم اجتماعی درایران بیشتر از آنکه بر پایه مردم شناسی باشد متکی بر تحلیل های شرق شناسان و سفرنامه نویسان بوده و هست.

از این نظر دکتر فرهادی هم مردم شناس قابلی است چون به لحاظ ویژگی های شخصیتی و علائق علمی با موضوع تحقیق خود یعنی فرهنگ ،سنت و اجتماع انسان ایرانی عجین است و هم جامعه شناس خوبی است چون سعی می کند مدارک و شواهد تجربی خود را در قالب مفاهیم جدید در جهت تایید بیشتر نظریه و پروژه فکری خود سامان دهد.

البته مهجوریت دکتر فرهادی در فضای علوم اجتماعی کشور علاوه بر حاکم بودن فضای پیش گفته،بی ارتباط با منش شخصی و روش علمی ایشان نیست.ایشان کمتر در محافل علمی و تحقیقاتی سخنرانی می کند و یا تن به مصاحبه با ارباب جراید می دهند.ایشان همانگونه که با موضوع تحقیق خود همدلانه برخورد می کند از مصاحبه کننده خود انتظار دارد با وی همدلانه همراه شود. برا ی همین منظور، مصاحبه کننده باید مدتی را در حشر و نشر با استاد به سر ببرد تا میان آنها علقه ای ایجاد شود. مصاحبه کننده نمی تواند در مصاحبه با استاد از رکوردر وضبط ... استفاده کند، بلکه در این رفت و آمد و گشت و گذارها و گفت و شنیدها در معیت استاد است که می بایست کم کم گلچینی از آنچه مقصود نظر دارد فراهم کند. البته این منش هنگامی برایتان تعجب آور است که ایشان را در اتاق کوچکشان در طبقه دوم دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه ملاقات کنید.زیرا استاد آنقدر به سرعت با مراجعان ارتباط برقرا می کند و به گرمی از میهمانان خودش پذیرایی می کند که معمولا گپ و گفت در اتاق ایشان به یک خاطره شیرین تبدیل می شود؛ مخصوصا هنگامی که استاد اغذیه محلی ای که خانمشان برایشان تدارک دیده با مراجعان تقسیم می کنند.

/ 7 نظر / 56 بازدید
mahan

نماهنگ زیبا شبکه نصر از بیانات امام خامنه ای کدام قوی تر است؟ ایران هسته ای یا ایران اسلامی؟ http://www.nasrtv.com/modules/video/singlefile.php?cid=15&lid=6621

این عمار

من از مخالفان جدی شجاع ، نبی زاده و امثالهم هستم فقط میگم ماهیت قاسمی رو بشناسید قاسمی در سپاه- قاسمی در گچساران- قاسمی همگام با فتنه- قاسمی همگام با انحرافی- قاسمی منفعت طلب - قاسمی حامی شهبازی ضد نظام و زمین خوار اسلام آباد سیاخ دارنگون - شهبازی که پدرش حبیب اله خان از ظالمین کهمره سرخی فردی سلطنت طلب و شاه دوست و طاغوتی بوده و زمانی که منافعش برای اصلاحات ارضی در خطر می افتد قصد شورش داشته که اعدام میشه و عبداله خان با سوء استفاده عنوان می دارد که پدرم در اجرای فرمان امام راحل علیه شاه قیام کرده !!!!!! و شهید شده !!!!!! و من فرزند شهیدم!!!! و در صدا و سیما و دفتر حضرت آقا و.... نفوذ میکنه اما در انتخابات ریاست جمهوری دوره ی دهم طی اطلاعیه ای از میرحسین موسوی حمایت می کنه و بعد هم که منافعش در خطر میافته علیه نظام مطلب می نویسه در فضای مجازی فیس بوک و وبلاگ و سایتش و حتی به مقامات عالی نظام توهین می کنه و آیا میدونید با این همه سوابق سوء که باعث میشه از همه ی ارگان ها کنار گذاشته بشه اما مورد حمایت قاسمی فرماندار وقت شیراز قرار میگیره و جلسات متعددی رو با هم برقرار میکنن و شهبازی برای قاسمی .... میکنه و فل

رضا خامکی

با مطلب "فرمول پذيری علوم" بروزم. سعی كردم كه كوتاه بنويسمو بسياری از حرف هايم را درباره ی آن نگويم تا بيشتر با مخاطبان مطلبم بحث و گفتگو كنم.

جعفر طاهری

زنده كردن گفتمان مرده اصلاحات توسط ياران قاسمي (پاسخ به مطلب اخير فرشيد جعفري) http://jaafartaheri.blogfa.com/ مغالطه جهت حذف ياران انقلاب http://hedayattaheri.blogfa.com/

دلسرخ

سلام اگر براتون مقدرو است یک کتاب جامعه شناسی خوب به من معرفی کنید برای شروع...

سینا

سلام خیلی جالب بود و ناراحت کننده که اسمی از این بزرگان نمی شنویم کار خوبی کردی این فرد را معرفی کردی. خیلی خوشحال هستم این روزها مشغولی و خوشحالم هنوزم به تو خط کتابی راستی من یک وبلاگ دارم هر از گاهی مطالب سینمایی توش می گذارم وقت کردی سر بزن